2016

Przedwojenny Lwów i jego uczeni. Sylwetki – działalność naukowa – osiągnięcia.

Lwów przed 1945 r. przynależał do grona najbardziej liczących się rodzimych centrów akademickich. O ważności miasta – kresowej stolicy polskiej elity intelektualnej, przesądzała obecność czterech cenionych uczelni: Uniwersytetu Jana Kazimierza, Politechniki, Akademii Medycyny Weterynaryjnej, Akademii Handlu Zagranicznego oraz działalność ważnej placówki naukowo-kulturalnej w postaci Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Swą misję we Lwowie prowadziły również rozmaite popularyzujące wiedzę towarzystwa. Zorganizowane 28 IX 2015 r. pod kierownictwem naukowym dra Sławomira Dorockiego Ogólnopolskie Seminarium Dyskusyjne Przedwojenny Lwów i jego uczeni. Sylwetki – działalność naukowa – osiągnięcia, było reminiscencyjną podróżą do świata ówczesnej nauki i jej pierwszorzędnych kreatorów. Rzeczone wydarzenie stanowiło dogodną sposobność przypomnienia postaci niegdyś powszechnie znanych: geografów, chemików, prawników, konstruktorów i in., o których współcześnie pamiętają przede wszystkim specjaliści i historycy nauki. Organizatorzy seminarium: Instytut Geografii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Śródmiejski Ośrodek Kultury oraz kwartalnik Cracovia-Leopolis (czasopismo Krakowskiego Oddziału Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich), do wygłoszenia referatów i dyskusji zaprosili ekspertów z Krakowa i pięciu innych miast. Wydarzenie podzielone na 3 sesje, odbyło się w siedzibie ŚOK przy ul. Mikołajskiej 2 i objęło kilkanaście wystąpień, których pokłosiem jest niniejszy tom.

W rozpoczynającym monografię artykule Katarzyny Dormus pt. „Stanisław Łempicki i lwowskie środowisko historyków wychowania”, przedstawiona została historia powstania i rozwoju środowiska historyków wychowania. W pracy prześledzić można proces kształtowania się nowej dyscypliny naukowej jaką wówczas była historia wychowania oraz losy i karierę naukową Stanisława Łempickiego, uznanego za twórcę lwowskiej szkoły historii wychowania. Autorka przedstawiła również wpływ ośrodka lwowskiego na kształtowanie się powojennej nauki w Polsce.

Bohaterem opracowania Anny Trojanowskiej jest lwowski chemik miejski Mieczysław Dunin Wąsowicz (1849–1913). Rozprawa ukazuje dokonania wybitnego chemika i farmaceuty, twórcy laboratorium chemicznego. W opracowaniu Autorka prezentuje sprawy, z którymi borykały się władze miasta w pierwszej połowie XIX wieku. Przynależały do nich m.in. problem nieprawidłowych dodatków do żywności oraz zanieczyszczenie wody pitnej. To między innymi dzięki działalności M.D. Wąsowicza warunki życia przyjęto za ważny czynnik wpływający na zdrowie człowieka, a żywność, wodę i artykuły codziennego użytku coraz częściej poddawano kontroli w specjalistycznych laboratoriach.

W kolejnym artykule ukazano sylwetkę jednego z najbardziej znanych na świecie polskich matematyków Stefana Banacha (1892–1945). Rzeczoną postać w oparciu o rodzinne archiwa przybliżyła Monika Waksmundzka-Hajnos. W pracy prześledzimy całe życie, zarówno osobiste, jak i zawodowe wybitnego naukowca. Poznamy także okoliczności, w których doszło do stworzenia ogólnej teorii przestrzeni unormowanych zupełnych (przestrzenie Banacha).

Witold Wilczyński w tekście pt. „O badaniach nad dorobkiem naukowym Eugeniusza Romera” przedstawił postać cenionego twórcy polskiej geografii i geopolityki. W artykule wykazano konieczność podjęcia dalszych badań nad jego koncepcjami, wynikającą z pojawienia się nowych materiałów i publikacji, zwłaszcza w zakresie antropogeografii i geopolityki – dyscyplin dotychczas pomijanych ze względów ideologicznych.

Karierę naukową oraz problemy związane z pozyskiwaniem kolejnych stopni naukowych przez kobiety na początku XX w. przedstawił Stefan Ciara na przykładzie życia Heleny Polaczkówny (1881–1942). Jako archiwistka-kustosz Archiwum Bernardyńskiego we Lwowie, specjalizowała się w naukach pomocniczych historii (heraldyce, genealogii i sfragistyce). Praca omawia studia Polaczkówny we Lwowie i Paryżu (Ecole des Chartes), publikacje naukowe, wykłady w Uniwersytecie Poznańskim, z naciskiem na znaczący wkład w rozwój Archiwum we Lwowie oraz badania w zakresie nauk pomocniczych historii.

Ludwik Ćwikliński, profesor filologii klasycznej na Uniwersytecie Lwowskim, był jednym z najwybitniejszych polskich uczonych. Krzysztof Królczyk przedstawił osiągnięcia naukowe i zawodowe, głównie w sferze dydaktyki, tego zasłużonego naukowca. Profesor oprócz posługi naukowej i dydaktycznej w Uniwersytecie, zaangażował się w działalność społeczną i polityczną w Galicji, obejmując stanowisko szefa sekcji w c.k. Ministerstwie Wyznań Religijnych i Edukacji, a następne ministra w Wiedniu.

Lwowski okres pracy mikrobiologa Ludwika Flecka (1896–1957) zaprezentowała Bożena Płonka-Syroka. Analizie poddała zarówno relacje rodzinne i społeczne Flecka, jak również jego skomplikowane stosunki z lwowskim środowiskiem akademickim. Artykuł przedstawia biografię naukową polskiego mikrobiologa żydowskiego pochodzenia, który osiągnął w ostatnim ćwierćwieczu XX w. światową popularność – jako historyk, socjolog wiedzy i metodolog historii medycyny.

Opis działalności i osiągnięć Instytutu Techniki Szybownictwa i Motoszybownictwa we Lwowie (1932–1939) odnajdziemy w pracy Agnieszki J. Cieślikowej. Placówka prowadziła prace z dziedziny aerodynamiki, konstrukcji, eksploatacji, wytrzymałości szybowców oraz meteorologii szybowcowej. W biurze konstrukcyjnym ITS powstawały projekty szybowców, motoszybowców i samolotów słabo silnikowych. Pracownicy ITS w latach powojennych kontynuowali pracę naukową i konstruktorską w kraju i na emigracji, m.in. byli wśród twórców Instytutu Szybownictwa w Bielsku-Białej.

Opracowanie pt. „Z uniwersyteckiej katedry na stolicę arcybiskupią. Józef Bilczewski” autorstwa Stanisława i Małgorzaty Dziedziców zawiera szczegółowy opis osiągnięć arcybiskupa J. Bilczewskiego, którego wkład w rozwój kościoła i Lwowa jest nieoceniony. Również działalność naukowa oraz popularyzacja teologii i archeologii chrześcijańskiej stawiają abpa Bilczewskiego obok innych wybitnych naukowców Galicji. Posługa duszpasterska, naukowa i organizacyjna arcybiskupa odcisnęła trwałe piętno na rozwój duchowy Lwowa i Polski.

Renata Wiaderna-Kuśnierz w swym opracowaniu przedstawiła z kolei zarys biograficzny wybitnej, jednej z najwszechstronniejszych osobowości Lwowa, profesora prawa rzymskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza, Leona hr. Pinińskiego (1857–1938). Polityka a zarazem historyka sztuki, znawcy literatury i muzyki. Piastując przez wiele lat różne funkcje polityczne, w tym sprawując godność namiestnika Galicji bronił interesów narodowych, otwarcie występując w obronie sprawy polskiej. Szczególną troską otaczał rozwój kultury, kładąc na tym polu wielkie zasługi.

Profesor Henryk Ernest Ruebenbauer (1881–1944) to kolejny z wybitnych przedstawicieli przedwojennego lwowskiego środowiska naukowego. W oparciu o materiały Muzeum Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum w Krakowie jego życie i osiągnięcia przedstawiła Agnieszka Rzepiela. Prof. Ruebenbauer rozpoczął pracę jako chemik-analityk we lwowskich laboratoriach wykonujących analizy środków chemicznych, spożywczych i leczniczych. Prowadząc zarazem badania w zakresie chemii spożywczo-analitycznej był autorem licznych rozpraw z tej dziedziny, jak również z farmakognozji, którą wykładał w Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, a następnie Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Był redaktorem „Czasopisma Towarzystwa Aptekarskiego” i wydawcą „Nowego Czasopisma Aptekarskiego”, w których często poruszał zagadnienia związane z etyką i deontologią zawodu aptekarskiego. Prowadził również praktykę lekarską, między innymi w uzdrowiskach.

W tomie odnajdziemy również opracowanie życia Teofila Ciesielskiego (1846–1916)–pszczelarza, botanika i społecznika. W tekście Leszka Kośnego przedstawiona została droga życiowa Profesora od studiów w Państwowym Uniwersytecie we Wrocławiu po działalność dydaktyczną i naukową w Uniwersytecie franciszkańskim. W okresie pobytu we Lwowie, zajmował się obok pracy naukowej działalnością społeczną działając w wielu organizacjach i stowarzyszeniach. Jednak największą pasją T. Ciesielskiego były pszczoły, którym poświęcił najwięcej uwagi, i na tym polu odniósł największe sukcesy.

Spis treści

Articles

Przedwojenny Lwów i jego uczeni. Sylwetki – działalność naukowa – osiągnięcia. PDF
. .
Spis treści PDF
. .
Wprowadzenie PDF
Sławomir Dorocki, Paweł Brzegowy
Stanisław Łempicki i lwowskie środowisko historyków wychowania PDF
Katarzyna Dormus
Mieczysław Dunin Wąsowicz (1849–1913), chemik miejski we Lwowie PDF
Anna Trojanowska
Stefan Banach – fakty znane i nieznane PDF
Monika Waksmundzka-Hajnos
O badaniach nad dorobkiem naukowym Eugeniusza Romera PDF
Witold J. Wilczyński
Helena Polaczkówna (1881–1942), historyk, kustosz Archiwum Bernardyńskiego we Lwowie PDF
Stefan Ciara
Ludwik Ćwikliński – profesor filologii klasycznej na Uniwersytecie Lwowskim PDF
Krzysztof Królczyk
Ludwik Fleck i lwowskie odniesienia jego biografii i twórczości PDF
Bożena Płonka-Syroka
Wokół Instytutu Techniki Szybownictwa i Motoszybownictwa we Lwowie (1932–1939) PDF
Agnieszka J. Cieślikowa
Z uniwersyteckiej katedry na stolicę arcybiskupią - Józef Bilczewski PDF
Stanisław Dziedzic, Małgorzata Dziedzic
Leon hr. Piniński (1857–1938) – prawnik, polityk, historyk sztuki, znawca literatury i kompozytor. Zarys biografii. PDF
Renata Wiaderna-Kuśnierz
Henryk Ernest Ruebenbauer (1881–1944) – od laboratorium analitycznego do rozważań o zawodzie aptekarza PDF
Agnieszka Rzepiela
Teofil Ciesielski – pszczelarz, botanik, społecznik PDF
Leszek Kośny